|
|
4.1 น้ำหอม สามารถทำเองได้หลายวิธี
1. โดยการกลั่นพืชที่ให้กลิ่นหอมหรือพืชที่ให้น้ำมันหอมระเหย ผลลัพธ์ที่ได้
คือ กลิ่นหอม และน้ำมันหอมระเหย
2. โดยการสกัดโดยไขมันเย็น
3. โดยการสกัดด้วยไขมันร้อน
4. โดยการสกัดด้วยตัวทำละลายระเหยง่าย
5. การบีบอัด ฯลฯ
ตัวอย่าง การสกัดกลิ่นหอมด้วยไขมันเย็น โดยการใช้กลีบดอกไม้แช่ในน้ำมันพืช
2 - 3 วัน กรองกากทิ้ง ทำหลาย ๆ ครั้ง จนได้น้ำมันที่มีกลิ่นดอกไม้
หรือผลไม้ แล้วนำน้ำมันมาใช้เป็นส่วนผสมในสบู่หอมกลิ่นอ่อน ๆ
อีกวิธีโดยรวมกลิ่นสมุนไพรเครื่องเทศ
หรือไม้หอมจะได้น้ำมันหอมระเหยและน้ำกลิ่นหอมนำมาผสมในส่วนผสมสบู่ก็ได้
1.2 สารกันหืน
การผลิตสบู่ไว้ใช้เอง ซึ่งใช้หมดในระยะเวลาสั้น
จำเป็นต้องใส่สารกันหืนเมื่อต้องการเก็บไว้เป็นเวลานาน
หลักการเตรียมผสมสบู่สมุนไพร
1. เตรียมสูตรสบู่พื้นฐาน (คิดเองจากวัสดุพื้นบ้านที่มีอยู่)
2. เลือกชนิดสมุนไพร (จากตำรายา ยาพื้นบ้านทั่วไป
หรือภูมิปัญญาท้องถิ่นของตนเอง)
3. เลือกวิธีสกัดสมุนไพร ให้ศึกษาวิธีใช้สมุนไพรท้องถิ่น โดยวิธีต่าง ๆ
เช่น ต้ม , ตุ๋น , ปั่น , หมัก ด้วยตัวทำละลายหลายชนิด เช่น แอลกอฮอล์
4. เตรียมสบู่สมุนไพร
หลักการเติมสมุนไพรในสูตร
- สารสกัดน้ำ (น้ำต้ม หรือน้ำคั้น) ให้ทดแทนในส่วนน้ำ
ลดปริมาณน้ำที่ใช้ตามน้ำหนักของสารสกัดที่เติมเข้ามา
ปริมาณที่ใช้ให้คิดตามเปอร์เซ็นต์ที่แนะนำขนาดที่ใช้สูงสุด คือ
แทนที่ปริมาณน้ำทั้งหมดที่ใช้
- กรณีน้ำผลไม้ หรือน้ำคั้นพืชที่ไม่สามารถถูกความร้อนสูงได้
ไม่ควรแทนที่น้ำทั้งหมด
เพราะขณะที่เติมด่างลงในส่วนน้ำความร้อนที่เกิดขึ้นจะสูงมาก อาจทำลายสาร
สำคัญต่าง ๆ ในสารสกัดนั้นได้
ให้แทนที่น้ำจำนวนครึ่งหนึ่งของน้ำที่ใช้ทั้งหมด เอาน้ำหนึ่งละลายด่าง
และเติมน้ำคั้นลงไปเมื่อด่างเริ่มอุ่น อุณหภูมิประมาณ 55 - 60 องศาเซลเซียส
แล้วผสมกับส่วนน้ำมัน
1. การตั้งสูตรสบู่
1.1 คัดเลือกไขมัน ที่ใช้ตามวัตถุประสงค์ที่ต้องการ
ส่วนใหญ่จะนิยมใช้ไขมันตั้งแต่ 2 ชนิดขึ้นไป ตั้งสัดส่วน
ปริมาณไขมันแต่ละชนิด
1.2 คัดเลือกชนิดด่าง ตามวัตถุประสงค์ เช่น ต้องการทำสบู่ก้อนใช้โซดาไฟ
ทำสบู่เหลวใช้โปรตัสเซียมไฮดรอกไซด์
1.3 คำนวณปริมาณด่าง ที่ใช้สูตร
โดยน้ำหนักไขมันแต่ละชนิดมาคำนวณปริมาณด่างโซเดียมไฮดรอกไซด์ที่ใช้
แล้วเอามารวมกันเป็นปริมาณรวมดังตัวอย่าง
ตัวอย่างวิธีคำนวณ
น้ำมันมะพร้าว 120 กรัม ใช้โซดาไฟ 20.304 (16.92*120/100) กรัม
น้ำมันปาล์ม 80 กรัม ใช้โซดาไฟ 10.448 (13.06*80/100) กรัม
น้ำมันมะกอก 300 กรัม ใช้โซดาไฟ 37.38 (12.46*300/100) กรัม
รวมไขมัน 500 กรัม รวมโซดาไฟ 68.132 กรัม
คำนวณปริมาณน้ำที่ใช้ จากหลักข้อกำหนดปริมาณไขมัน 100 กรัม ควรใช้น้ำ 35 -
38 กรัม ฉะนั้น จากตัวอย่างสูตรข้อ 1.3 จึงควรใช้น้ำ 175 - 190 ซีซี.
2. วิธีการและเทคนิคการผลิตสบู่
1.1 เตรียมแม่พิมพ์สบู่
1.2 เตรียมเครื่องมือทั้งหมด
1.3 ผู้ผลิตใส่เสื้อกันเปื้อน สวมถุงมือ ผ้าปิดปากและจมูก และแว่นตา
1.4 ชั่งด่างอย่างระมัดระวัง
1.5 ชั่งน้ำที่ใช้ ค่อย ๆ เติมด่างลงในน้ำอย่างช้า ๆ ระวังไม่ให้กระเด็น
คนจนละลายหมด วัดอุณหภูมิ ประมาณ 80 - 90 องศาเซลเซียส
ทิ้งไว้ให้อุณหภูมิเหลือประมาณ 40 องศาเซลเซียส
1.6 ชั่งไขมันทั้งหมดผสมรวมรวมกัน วางบนเครื่องอังไอน้ำหรือลัง
วัดอุณหภูมิประมาณ 40 - 45 องศาเซลเซียส ยกลง
1.7 เช็คอุณหภูมิน้ำด่างในข้อ 2.5 อีกครั้ง
1.8 เมื่ออุณหภูมิน้ำด่างและไขมันใกล้เคียงกัน ค่อยเทน้ำด่างลงในไขมัน
คนเบา ๆ เมื่อเทน้ำด่างหมด ให้คนแรง ๆ ควรคน 15 นาที พัก 5 นาที
จนกระทั่งเนื้อของเหลวเป็นสีขุ่นจนหมด เทลงพิมพ์
1.9 ทิ้งไว้ 1 สัปดาห์ แกะออกจากพิมพ์ ตัดเป็นก้อน
1.10 ตรวจสอบ pH บริเวณผิวสบู่ และเนื้อในสบู่บริเวณต่ำกว่าผิวประมาณ 2
มิลลิเมตร ถ้ามีค่า pH อยู่ระหว่าง 8 - 10 สามารถนำไปใช้ได้ หากมีค่าเกิน
10 เฉพาะที่บริเวณผิว ให้ตัดเฉพาะผิวนอกทิ้ง หากเนื้อในและผิวมีค่า pH เกิน
10 ทั้งสองบริเวณ แสดงว่าสบู่นั้นมีปริมาณด่างเกินกำหนด ไม่ควรนำไปใช้
เพราะอาจเกิดอันตรายทำให้ผิวเหี่ยว ซีด หรือคัน เมื่อสัมผัส
1.11 ห่อกระดาษ หรือบรรจุภาชนะแจกจ่ายในชุมชน
3. ข้อควรระวังในการผลิตสบู่
3.1 เพื่อความปลอดภัยของผู้ผลิต ควรสวมถุงมือยาง รองเท้า กางเกงขายาว
เสื้อแขนยาว ใส่ผ้าปิดปาก ปิดจมูก และแว่นตา ขณะที่ทำการผลิตสบู่
3.2 อุปกรณ์ทุกชนิดที่ใช้ ห้ามใช้วัสดุ อะลูมิเนียม ดีบุก สังกะสี
หรือโลหะอื่น ๆ นอกจากที่แนะนำ เพราะโลหะเหล่านี้ จะทำปฏิกิริยากับโซดาไฟ
เป็นอันตรายแก่ผู้ผลิตหรือผู้ใช้
3.3 เลือกใช้เครื่องชั่งที่เหมาะสม เช่น ชั่งของระหว่าง 1 - 3 กก.
ให้ใช้เครื่องชั่งที่รับน้ำหนักได้สูงสุด 3 กก. กรณีที่ชั่งวัตถุต่ำกว่า 1
กก. ให้ใช้เครื่องชั่งที่รับน้ำหนักได้สูงสุด 1 กก. การผลิตสบู่ก้อน
ให้ชั่งส่วนผสมทั้งหมดอย่างระมัดระวัง
และตรวจสอบความแม่นยำของเครื่องชั่งสม่ำเสมอ
3.4 การใช้เทอร์โมมิเตอร์อันเดียววัดทั้งอุณหภูมิของน้ำด่าง และไขมันนั้น
ต้องล้างน้ำและเช็ดให้สะอาดทุกครั้งที่จะเปลี่ยนชนิดการวัด
3.5 สถานที่ผลิตควรมีอ่างน้ำ หรือถังใส่น้ำสะอาดประมาณ 10 ลิตร
เพื่อใช้กรณีฉุกเฉิน เช่น น้ำด่างกระเด็นถูกผิวหนัง
3.6 ห้ามเด็กเล็ก อายุต่ำกว่า 12 ปี และสัตว์เลี้ยง เข้าใกล้บริเวณที่ผลิต
รวมถึงการให้ความรู้ และทำความเข้าใจถึงอันตรายของสารเคมี
แก่สมาชิกที่ร่วมผลิต และบุตรหลาน
3.7 ซื้อโซเดียมไฮดรอกไซด์ เฉพาะที่ใช้ หรือเหลือเก็บเล็กน้อยเท่านั้น
เก็บไว้ให้ห่างไกลจากเด็กและสัตว์เลี้ยง
หากสามารถใส่กุญแจจะเพิ่มความปลอดภัยอีกชั้นหนึ่ง
ภาชนะที่ใส่ต้องปิดให้สนิท โซเดียมไฮดรอกไซด์
ที่เหลือเก็บต้องมีฉลากและวิธีการแก้ไข
หรือวิธีการปฐมพยาบาลที่ภาชนะบรรจุทุกครั้ง
*** ดร.ประเทืองศรี สินชัยศรี
กำเนิดสบู่ 1
กำเนิดสบู่ 2
กำเนิดสบู่ 3
|
